Yelken Trimi Ders 101

Doğru Yelken Trimi İçin Kullanılabilecek Birçok Kontrol Mekanizması Vardır

Yelken trimine ilişkin bir değerlendirme, eğitimlerimizde ve açık deniz geçişlerimizde denizciler tarafından en sık talep edilen konulardan biridir. Denizciler hızın her zaman önemli olduğunu bilirler ve doğru trimlenmiş yelkenler teknenin maksimum hızına ulaşmasında büyük rol oynar.

Cenova ve Flok Trimi (Jibs)

Genel yelken trimini anlamaya başlarken ön yelkenlerden başlamak mantıklıdır. Bunun iki önemli nedeni vardır:

1. Ön yelken, hava akışını ana yelken üzerine yönlendirir.

2. Ön yelken kendi başına kaldırma kuvveti üretir ve teknenin ileri hareketine katkıda bulunur.

Ön yelkenin trimini değerlendirirken ilk olarak ön yakasına (luff) bakın.

Ön yaka doğrudan rüzgâra dönük olmalıdır ki hava yelkenin iki tarafından da eşit şekilde aksın. Buna yelkenin “rüzgâra sunumu” diyebiliriz.

Trimleme çalışmalarımızın amacı, yelkenin altından tepesine kadar tamamının rüzgâra doğru ve eşit açıyla sunulmasını sağlamaktır.

Mandar Gerginliği

Yelken basıldığında:

• Ön yakadan çıkan yatay kırışıklıklar olmamalıdır.

• Ön yaka boyunca uzanan dikey kırışıklıklar olmamalıdır.

Yatay Kırışıklıklar

Genellikle:

• Yetersiz mandar gerginliğini,

• Gevşek forstay gerginliğini

gösterir.

Mandarı sıkmak:

• Yelkeni düzleştirir.

• Draftı (yelkendeki maksimum derinlik noktası) azaltır.

• Draftı öne taşır.

Rüzgâr kuvvetlendikçe draft doğal olarak arkaya kaymaya eğilimlidir; bu nedenle daha fazla mandar gerginliği gerekir.

Bir flokta en derin draft noktası genellikle ön yakadan itibaren %30-40 geride bulunmalıdır.

Dikey Kırışıklıklar

Ön yaka boyunca görülen dikey kırışıklıklar ise aşırı mandar gerginliğinin göstergesidir.

Bu durumda mandar biraz gevşetilmelidir.

Özellikle hafif havalarda draftın aşırı öne kayması yelkenin verimini düşürür.

Telltale'lar (Rüzgâr İplikleri)

Mandar doğru ayarlandıktan sonra dikkat edilmesi gereken en önemli yardımcılar telltale'lardır.

Bunlar yelken trimindeki en değerli göstergelerdir.

İdeal olarak:

• Ön yakanın yakınında,

• Üst, orta ve alt bölgelerde,

• Her iki yüzde

olmak üzere üç çift telltale bulunmalıdır.

Orsa seyrinde amaç:

• Tüm telltale'ların geriye doğru düzgün akmasıdır.

Bir telltale:

• Titriyor,

• İleri doğru savruluyorsa

hava akışında türbülans vardır ve trim ayarlanmalıdır.

Flok Arabası (Fairlead) Ayarı

İlk olarak üst ve alt telltale'ları karşılaştırın.

Sorunlar genellikle flok arabasının pozisyonu değiştirilerek çözülür.

Araba Fazla Gerideyse

İskota üst kısmı yeterince aşağı çekemez.

Sonuç:

• Üst bölüm fazla açık kalır.

• Üst telltale öne doğru hareket eder.

• Alt telltale'lar düzgün çalışır.

Çözüm:

Arabayı öne alın.

Bu üst kısmı içeri çekerek hava akışını düzeltir.

Doğru Araba Pozisyonu Nasıl Bulunur?

Tekneyi yavaşça rüzgâra döndürün ve telltale'ları izleyin.

Yelken kavramaya (luff etmeye) başladığında:

Üst telltale önce kalkıyorsa

• Ayak kısmı fazla gergindir.

• Araba ileri alınmalıdır.

Alt telltale önce kalkıyorsa

• Araba geriye alınmalıdır.

İdeal durumda tüm telltale'lar aynı anda tepki vermelidir.

Kuvvetli Rüzgârda

Yaklaşık 15 knot üzerindeki rüzgârlarda araba genellikle biraz geriye alınır.

Bunun amacı:

• Yelkenin üstünü açmak,

• Gücü azaltmak,

• Fazla basıncı dışarı atmaktır.

Rota Değişimlerinde Araba Ayarı

Rüzgâr kıça doğru geldikçe:

• İskota gevşetilir.

• Araba öne alınır.

Böylece üst arka yaka kapatılmış olur.

Rüzgâr başa yaklaştıkça:

• İskota alınır.

• Araba geriye taşınır.

İskota Gerginliği

Dikey hava akışı düzeltildikten sonra iç ve dış telltale'lar karşılaştırılır.

Dıştaki Telltale Titriyorsa

İskota gevşetilmelidir.

İçteki Telltale Titriyorsa

İskota alınmalıdır.

Hatırlaması kolay bir kural:

Yelken, titreyen telltale'ın gösterdiği yöne doğru hareket ettirilir.

Arka İstralya (Backstay)

Backstay gerginliği forstay sarkmasını kontrol eder.

Daha fazla sarkma:

• Daha dolgun flok,

• Daha derin draft

oluşturur.

Backstay sıkıldığında:

• Forstay düzleşir.

• Yelken düzleşir.

• Draft öne taşınır.

Slot Etkisi

Slot, flok ile ana yelken arasındaki hava koridorudur.

Ön yelkenden çıkan hava bu bölgeden geçerek ana yelkeni besler.

Ana yelken rüzgâr altına fazla açıldığında slot daralır ve hava akışı bozulur.

Bu durumda:

• Barberhauler

• Reaching strut

gibi sistemlerle flokun arka köşesi dışarı alınabilir.

Bu özellikle:

• Sert havalarda

• Büyük dalgalarda

etkilidir.

Ön yelken doğru trimlendiğinde:

• Kaldırma kuvveti maksimum olur.

• Ana yelken üzerindeki hava akışı da optimize edilir.

Ana Yelken (Mainsail)

Ana yelken de flokta olduğu gibi kaldırılır.

Mandar ayarıyla:

• Yatay kırışıklıklar giderilir.

• Dikey kırışıklıklar giderilir.

İlk olarak yelkenin üstten alta rüzgâra sunumunu değerlendirin.

Traveler Kullanımı

Traveler, ana yelkenin alt bölümünü doğrudan etkiler.

Orsa seyrinde:

• Traveler öyle ayarlanmalıdır ki alt ve orta telltale'lar düzgün aksın.

Üst bölüm ise çoğunlukla iskota ile ince ayar gerektirir.

Ana Yelken İskotası

Ana yelken iskotası özellikle üst bölümün açısını kontrol eder.

İskota alındığında:

• Üst bölüm içeri gelir.

• İç telltale'ın titremesi giderilir.

İskota gevşetildiğinde:

• Üst bölüm dışarı açılır.

• Dış telltale'ın titremesi giderilir.

Twist (Burgu)

Yüksekteki rüzgâr:

• Daha güçlüdür.

• Genellikle daha arkadan gelir.

Buna rüzgâr kesmesi (wind shear) denir.

Bu nedenle yelkenin üst kısmının alt kısmından farklı trimlenmesi gerekebilir.

Üst telltale dış tarafa doğru titriyorsa:

• İskota gevşetilir.

• Üst kısım açılır.

Bu işleme:

"Twist vermek" veya "twist off" yapmak denir.

Üst Çıta Kontrolü

Hafif ve orta havalarda:

• Bumba genellikle üst çıta ile paraleldir.

Rüzgâr arttığında:

• Üst çıta daha fazla açılmalıdır.

Bu ayar flok arabasını geriye almakla benzer etki yaratır.

Her ikisi de üst kısmın açılmasını sağlar.

Draftın Önemi

Draftın derinliği ve konumu aşağıdakileri etkiler:

• Orsa performansını

• Yelken gücünü

• Dümen dengesini

Rüzgâr Arttığında

Draft:

• Azaltılmalı,

• Öne taşınmalıdır.

Hafif ve Orta Rüzgârda

Draft:

• Artırılmalı,

• Bir miktar geriye taşınmalıdır.

Apaz ve Pupa Seyirlerinde

Draft genellikle daha derin tutulur.

Sürekli İnce Ayar

Yelkenler ilk ayarlandıktan sonra trim seviyesi denizciye bağlıdır.

Bazı denizciler:

"Tekne gidiyorsa yeterlidir"

anlayışıyla hareket eder.

Yarış trimcileri ise sürekli olarak:

• Telltale'ları,

• Draft konumunu,

• Mandar gerginliğini,

• Rüzgâr değişimlerini,

• Tekne hızını,

• Yatış açısını

izler ve sürekli küçük düzeltmeler yaparlar.

Uzun Seyirlerde Pratik Yaklaşım

Uzun geçişlerde:

• Telltale'ların düzenli kontrolü,

• Tekne hızının gözlenmesi,

• Yatış açısının takip edilmesi

genellikle yeterlidir.

Ön yelken telltale'ları:

• Araba pozisyonu,

• İskota gerginliği

için bilgi verir.

Ana yelken ise ara sıra hafifçe boşlanarak kontrol edilir:

• Bir miktar kavrama başlayınca,

• Titreme kaybolacak kadar tekrar alınır.

Sonuç

İyi yelken trimi aslında rüzgâra doğru sunumu optimize etmektir. Bunun için:

• Mandar gerginliği,

• İskota ayarı,

• Flok arabası pozisyonu,

• Traveler,

• Backstay,

• Twist ayarı

birlikte kullanılır.

Rüzgâr ve deniz sürekli değiştiğinden, iyi trim hiçbir zaman tamamen bitmez. Başarılı yelkenciler yelkenlerini sürekli gözlemler ve küçük ayarlarla onların en verimli şekilde çalışmasını sağlar.