Embedded Files
Ana yelkenin doğru trim edilmesinin yalnızca yarışçılar için önemli olduğunu düşünmek kolaydır, ancak bundan daha yanlış bir şey olamaz. İyi trim edilmiş bir ana yelken yalnızca teknenin hızını artırmakla kalmaz; aynı zamanda yatmayı (heel) azaltır, dümen basıncını (weather helm) hafifletir ve sürüklenmeyi (leeway) düşürür. Bunun sonucu daha kısa ve daha konforlu seyirler ile özellikle rüzgâra karşı seyrederken daha keyifli bir yelkenciliktir.
Birçoğumuza öğretilen ilk şeylerden biri, "flap (yapraklama) yapan yelken mutlu yelken değildir" sözüdür. Ancak yelkenleri sadece dolu tutmak hikâyenin tamamı değildir ve çoğu zaman aşırı iskota almaya yol açar. Yani yelkenlerin gereğinden fazla sıkılması söz konusu olur. Bu durum, teknenin rüzgâra doğru dönme eğilimi olan weather helm'i artırır. Sonuç olarak teknenin dümeni dinlemesi zorlaşır ve artan yatış açısı nedeniyle seyir konforu azalır.
Burgu (Twist)
Hemen hemen her yelkenci flok veya cenovanın ön yakasındaki (luff) tüycüklerin işlevini bilir ve bunların geriye doğru düzgün akmasını sağlamaya çalışır. Ancak ana yelkenin arka yakasındaki (leech) tüycükler o kadar iyi anlaşılmaz.
İdeal durumda bunların da yatay şekilde geriye doğru akması gerekir. Eğer tüycükler yelkenin rüzgâr altı tarafında kaybolmaya başlıyorsa, bu ana yelkenin arka kenarının gereğinden fazla sıkıldığını gösterir. Böyle bir durumda hava akımı yelken yüzeyinden ayrılır ve performansı düşüren türbülans oluşur. Buna "stall" (hava akımının kopması) denir.
Bu sorunu çözmek için yelkenin arka bölümünü gevşetmek gerekir. Bunun iki yolu vardır:
Yelkenin genel hücum açısını (angle of attack) değiştirmek.
Rüzgâra karşı seyirde bu genellikle araba gevşetilerek yapılır.
Arka yakanın rüzgâr altına düşmesine izin vermek.
Yani twist miktarını artırmak için ana iskotayı gevşetmek.
Araba bulunmayan teknelerde hücum açısı da mecburen ana iskotayla ayarlanır. Bu ideal değildir. Ancak twist yine de anayelken palangası kullanılarak bağımsız olarak kontrol edilebilir.
Palanga gerginliği arttırıldığında:
Twist azalır.
Arka yaka aşağı çekilir.
Yelken rüzgâr üstüne doğru gerilir.
Palanga gevşetildiğinde ise:
Twist artar.
Yelkenin üst kısmı daha fazla açılır.
Yelken arabası bulunan teknelerde bile geniş apaz veya pupa seyirlerinde twist kontrolü büyük ölçüde palanga ile yapılır.
Doğru twist verilmiş bir ana yelkende tüm tüycükler düzgün şekilde geriye doğru akar.
Orsa seyrinde çoğu tekne için iyi bir başlangıç noktası:
Ana iskotayı veya palangayı, üstten ikinci çıta (batten) boom'a paralel olacak şekilde ayarlamak.
Hafif havalarda boom'u merkez hatta veya ona çok yakın tutmaktır.
Bundan sonra iskota, araba ve palanga ile ince ayar yapılabilir.
Yarışçılar ve Gezi Yelkencileri Arasındaki Fark
Orta hava koşullarında yarış teknelerinde bazen üst tüycüklerinin %50-75 oranında kaybolmasına izin verecek kadar daha fazla iskota alınır.
Bunun nedeni:
Daha fazla itiş kuvveti elde etmek,
Bir miktar daha yüksek açıyla seyredebilmek.
Ancak bunun bedeli vardır:
Dümen ağırlaşır.
Tekneyi kontrol etmek zorlaşır.
Stall riski artar.
Bu nedenle gezi yelkencileri, çift kişilik ve solo yarışçılar gibi daha fazla twist kullanmalıdır. Böylece:
Daha geniş bir "seyir oluğu" (groove) elde edilir.
Sürekli trim düzeltme ihtiyacı azalır.
Dümen kullanımı kolaylaşır.
İdeal olarak flok ve ana yelkenin twist miktarı birbirine yakın olmalıdır. Ana yelkenin üst kısmını açıyorsanız, flok arabasını da geriye almak genellikle faydalıdır.
Draft (Derinlik / Dolgunluk)
Draft veya derinlik, yelkenin ne kadar dolgun olduğunu ifade eder.
Ön yakadan arka yakaya hayali bir doğru çizdiğinizi düşünün. Yelkenin bu doğruya en uzak olduğu nokta maksimum draft noktasıdır.
Gezi teknelerinde tipik draft oranı yaklaşık %15'tir.
Az Draft (Daha Düz Yelken)
Daha az güç üretir.
Kuvvetli havalarda tercih edilir.
Yatmayı azaltır.
Fazla Draft (Daha Dolgun Yelken)
Daha fazla güç üretir.
Hafif havalarda avantaj sağlar.
Ancak rüzgâra daha kötü açıyla seyretmeye neden olabilir.
Draft Konumu
Maksimum draft noktasının ideal yeri: Ön yakadan itibaren %40-50 mesafe olmalıdır.
Draft çok önde veya çok arkada olursa hava akımı daha kolay kopar ve yelken stall olur.
Draftı Kontrol Eden Ayarlar
1. Halyard ve Cunningham
Ön yakadaki gerginliği artırmak:
Draftı öne taşır.
Gerginliği azaltmak:
Draftın arkaya kaymasına izin verir.
2. Outhaul
Outhaul gerginliği arttıkça:
Yelkenin alt kısmı düzleşir.
Draft azalır.
Gevşetildiğinde:
Alt kısım daha dolgun hale gelir.
3. Backstay
Özellikle fraksiyonel armalarda:
Direk eğimini artırır.
Orta bölümdeki draftı azaltır.
Draftı öne taşır.
Draft Nasıl Kontrol Edilir?
Bunu değerlendirmenin en iyi yolu:
Boom'un ortasına yakın bir noktadan yukarı bakmaktır.
Birçok yelkende bulunan yatay "draft çizgileri" bu değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Günümüzde bazı yelken üreticileri maksimum draft konumunu ölçen mobil uygulamalar da sunmaktadır.
Rüzgâr Kuvveti Artarken
Yazının önceki bölümlerindeki bilgiler yaklaşık:
8-12 knot gerçek rüzgâr
için geçerlidir.
Rüzgâr arttığında ve aşırı yatma ile weather helm sorun olmaya başladığında:
Halyard veya cunningham gerginliğini artırın.
Outhaul'u sıkın.
Backstay'i artırın.
Bunlar:
Yelkeni düzleştirir.
Draftı öne taşır.
Dümeni dengeler.
Hızı korur.
Tekne hâlâ fazla güçlü hissediliyorsa:
Camadan (reef) zamanı gelmiştir.
Rüzgâr Azalırken
Bunun tam tersini yapmak gerekir:
Daha fazla draft oluşturmak,
Daha az twist kullanmak,
Daha fazla güç üretmek.
Rüzgâr düştükçe:
Tekne daha dik durmaya başlar.
Dümen hafifler.
Bu belirtiler görüldüğünde yelkenleri yeniden güçlendirmek gerekir.
Yaygın bir hata, yelkenleri dolu görünmeleri için fazla sıkmaktır. Bu da stall'a neden olur.
Yünlerinize bakın ve hafif havalarda bile akmaya devam etmelerini sağlayın.
Apaz ve Pupa Seyirleri
Şimdiye kadar ağırlıklı olarak rüzgâra karşı seyri ele aldık. Peki teknenin rotası rüzgârdan uzaklaştığında ne olur?
Bir yarış teknesi:
Önce yelkene arabasını gevşetir.
Böylece twist artırmadan hücum açısını korur.
Araba olmayan tekne:
Aynı etkiyi elde etmek için vang gerginliğini artırır.
Ana iskotayı gevşetir.
Bu yönteme "vang sheeting" denir.
Daha Derin Seyirlerde
Rüzgârdan uzaklaştıkça görünen rüzgâr azalır.
Bu nedenle:
Halyard gerginliğini azaltın.
Outhaul'u gevşetin.
Yelkenleri daha dolgun hale getirin.
Yünleri mümkün olduğunca izlemeye devam edin. Ancak görünen rüzgâr teknenin enine doğrultusunun gerisine düştüğünde yünler artık pek anlam taşımaz.
Pupada Ana İskota Ne Kadar Gevşetilmeli?
Yazarın görüşü nettir:
Sonuna kadar.
Boom istralyalara dayandığında daha fazla açılamıyorsa, yelkeni içeri çekmenin faydası yoktur.
İçeri almak:
Weather helm'i artırır.
Yelken kuvvet merkezini geriye taşır.
Tekneyi yavaşlatır.
Dümenlemeyi zorlaştırır.
Dalgalı denizde burgu hareketlerini artırır.
İstralya Sürtünmesi Hakkında
Ana yelkenin istralyalara ve spreaderlara sürtünmesi konusunda gereğinden fazla endişe duyulduğunu savunan yazar, yeterli koruma yamaları bulunan yelkenlerde bunun ciddi bir sorun olmadığını belirtiyor.
Kendi deneyimlerinde:
21 günlük Atlantik geçişinde,
24.000 millik uzun mesafeli seferlerde,
ana yelkenlerin uzun süre spreader ve istralyalara temas etmesine rağmen ciddi bir aşınma yaşanmadığını ifade ediyor.
Yeterli sürtünme koruması sağlandığında bu durumun yelken ömrü üzerinde belirleyici bir etkisi olmadığını vurguluyor.
Page updated
Google Sites
Report abuse