Hafif Hava Yelkenleri ve Doğru Kullanımı

60 feet ve üzerindeki açık deniz yarış yatlarına bakıp, makaralı sarma sistemiyle kullanılan çok sayıda rüzgâr altı yelkenin aynı şekilde gezi yatları için de ideal olduğunu düşünmek kolaydır. Bu, belirli ölçüde doğrudur; günümüzde gezi teknelerinde kullanılan birçok gelişmiş ekipman ilk olarak bu tür yarış teknelerinde geliştirilmiştir. Ancak aynı prensipleri daha küçük teknelere ve farklı yelken türlerine uygularken bazı sorunlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle her sistemin avantajlarını ve dezavantajlarını anlamak önemlidir.

Snuffer Çorap Sistemleri

On yıldan biraz daha uzun bir süre öncesine kadar, bir snuffer (açılmış yelkeni üzerine çekerek kapatmaya yarayan uzun kumaş tüp sistemi), hafif hava ve rüzgâr altı yelkenlerini kontrol etmek için gezi yatlarında kullanılan başlıca ekipmandı. Günümüzde de özellikle simetrik spinnakerler ve derin rüzgâr altı seyri için tasarlanmış asimetrik yelkenlerde hâlâ önemli bir yere sahiptir.

Doğru kullanıldığında son derece güvenilir olan bu sistemler, binlerce denizcinin aksi halde zor veya kontrol edilmesi imkânsız olabilecek yelken açma ve toplama işlemlerini güvenli şekilde gerçekleştirmesine yardımcı olmuştur.

Bununla birlikte, snuffer kullanımında sık yapılan hatalar vardır. Örneğin mürettebatın toplama halatını doğrudan aşağı doğru çekmeye çalışması bunlardan biridir. Bu yöntem küçük teknelerde veya çok hafif rüzgârlarda işe yarasa da, daha büyük yatlarda ve daha güçlü rüzgârlarda ciddi sorunlara yol açabilir. Bunun yerine halatın güvertedeki bir blok üzerinden geçirilmesi gerekir. Böylece oluşan yük sizi havaya kaldırmak yerine tekneye doğru çeker.

Diğer yaygın sorunlar ise kaptanın, yelkeni ana yelkenin rüzgâr gölgesine almak için yeterince orsa kıçına düşmemesi veya işlem öncesinde tack ve sheet halatlarının düzgün serilmemesi nedeniyle bunların takılmasıdır.

Code 0 Sarma Sistemleri

Ön kenarına (luff) anti-tork halatı dikilmiş düz kesimli Code 0 yelkenleri, sürekli hatlı sarma sistemleriyle son derece uyumlu çalışır. Bu sayede açılması ve toplanması oldukça kolaydır.

İlk olarak Volvo Ocean Race ve Vendée Globe gibi prestijli yarışlarda kullanılan bu sistemler günümüzde Harken, Karver, Ronstan, Profurl, Facnor, Seldén ve Colligo Marine gibi birçok üretici tarafından sunulmaktadır.

Code 0 altında seyir yaparken oluşan görünür rüzgâr (apparent wind) beklenenden çok daha fazla güç üretebilir. Bu nedenle yelkenin sarılması hafif rüzgârlarda daha kolaydır. Bunun için genellikle tekneyi rüzgâr altına çevirmek yeterlidir. 

Sarma halatı için küpeşte yönlendirme parçaları satın almak mümkün olsa da, pratikte çoğu zaman bunlara ihtiyaç duyulmaz. Zaten sarılmış yelkenin uzun süre direğe çekili bırakılması tavsiye edilmediğinden, bu tür yönlendirme ekipmanlarının sürekli kurulup sökülmesi gereksiz iş yükü yaratır.

Birçok tekne için daha büyük sorun, sarma sisteminin bağlanabileceği uygun bir nokta bulmaktır. Özellikle baş istralyasının en önde olduğu tasarımlarda sonradan eklenen bir bowsprit en iyi çözüm olabilir.

Code 0'ın düzgün çalışabilmesi için yüksek mandar gerginliği gerektiğinden etkili bir bobstay de gereklidir. Bu nedenle geleneksel asimetrik spinnakerler için tasarlanmış bazı geri çekilebilir bowsprit sistemleri Code 0 yüklerini taşımakta yetersiz kalabilir.

Yukarıdan Aşağıya Sarma (Top-Down Furler)

Top-down sarma sistemleri, luff eğrisi çok büyük olduğu için ön kenarına anti-tork halatı yerleştirilemeyen serbest uçan asimetrik spinnakerler için geliştirilmiştir.

Sarma işlemi güverte seviyesinde gerçekleşse de, sarma ünitesi ile üst döner bağlantı arasında bulunan anti-tork halatı üst kısmın dönmesini sağlar. Yelkenin tack noktası sabit kalırken önce baş kısmı ve orta gövdesi tork halatı etrafına sarılır. Alt bölüm ise daha sonra sarılmaya başlar. Bu sistem, asimetrik yelken kullanımındaki birçok sorunu çözmüş gibi görünmektedir.

Ancak dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır: Top-down sarıcıyla kullanılacak bir yelken, gerçek bir derin rüzgâr altı asimetrik yelken kadar büyük luff eğrisine sahip olamaz. Çünkü yelkenin orta bölümünde bulunan fazla kumaşın düzgün şekilde sarılması zor hatta bazen imkânsız hale gelir.

Bunun sonucu olarak bu yelkenler, geleneksel snuffer kullanılan asimetrik yelkenler kadar derin rüzgâr altı açılarında verimli çalışamaz. Gezi teknelerinin çoğu zaman tercih ettiği bu seyir açıları düşünüldüğünde, birçok teknede klasik snuffer sistemi hâlâ avantajını korumaktadır.

Kablosuz Code 0

Cable-free (kablosuz) Code 0 sistemleri son yıllarda ortaya çıkan ve pazarı önemli ölçüde değiştirme potansiyeline sahip bir gelişmedir.

Geleneksel Code 0'larda, sarma sırasında üst döner mekanizmanın tack noktasıyla birlikte dönmesini sağlayan ağır bir anti-tork halatı bulunur. Kablosuz sistemlerde ise bu halatın yerini büyük ölçüde luff bölgesine yerleştirilen ve mercek şeklinde düzenlenen yapısal lifler alır.

Bu küçük gibi görünen değişiklik oldukça önemli sonuçlar doğurur:

• Daha az luff gerginliği gerekir.

• Arma ve bowsprit üzerindeki yükler azalır.

• Yelkenin ön kenarı, anti-tork halatının önüne doğru doğal biçimde şekillenebilir.

• Asimetrik spinnakerlere benzer şekilde daha derin rüzgâr altı açılarında dolabilir.

• Code 0'ın kolay kullanım özelliklerini korur.

Son birkaç sezonda bu yelkenler büyük yarış teknelerinde başarılı şekilde test edilmiştir ve gelecekte gezi teknelerinde de yaygınlaşması beklenmektedir.

Yelken üreticileri bu teknoloji için farklı isimler kullanmaktadır:

• North Sails: Helix

• Doyle: Cable-less

• Elvstrøm: Cable Free

En İyi Uygulamalar

Code 0 veya serbest uçan naylon rüzgâr altı yelkenlerini marinadan çıkmadan önce sarıcı üzerinde kurup gün boyunca direğe çekili bırakmanın işleri kolaylaştıracağı düşünülebilir. Ancak pratikte bu gerçekçi değildir.

Bunun nedeni, spinnakerin gevşek bölümünün sarım üzerine fazladan dolanarak sistemi kilitleyebilmesidir. Benzer şekilde Code 0'lar da sürekli direğe çekili bırakılmamalıdır. Rüzgâr yelkenin arka yakasını yakaladığında yelken kademeli olarak açılabilir ve çarparak tamamen çözülme riski oluşturabilir.

Yazar, 25 knot'lık bir sağanak sırasında dar bir kanalda 700 fit karelik bir yelkenin kendiliğinden açılmasına şahit olduğunu belirtiyor ve bunun kesinlikle yaşamak istemeyeceğiniz bir durum olduğunu vurguluyor.

Bu nedenle bu tür sarma sistemleri, yelkeni uzun süre depolamak için değil, hızlı ve kolay şekilde toplamak amacıyla kullanılmalıdır.

Kavança Konusu

Asimetrik ya da simetrik spinnaker kullanımında en çok sorun yaşanan anlardan biri kavançadır. Ancak basit bir çözüm vardır:

Yelkenle kavança yapmayın.

Bunun yerine:

1. Yelkeni snuffer veya sarıcıyla toplayın.

2. Ana yelkenle kavança yapın.

3. Ardından uygun zamanda spinnakeri yeniden açın.

Hatta bu arada bir kahve molası bile verebilirsiniz.

Ana Yelkenin Önemi

Bazen yalnızca asimetrik spinnaker ile tam rüzgâr altı seyreden tekneler görülür ve bu düzenleme oldukça basit görünür. Ancak işler ters gittiğinde ne olacağını düşünmek gerekir.

Özellikle yarış ekipleri, spinnaker toplarken ana yelken ve baş yelkenin oluşturduğu rüzgâr gölgesinden yararlanır. Eğer ana yelken yoksa, hava koşullarının aniden kötüleşmesi durumunda bu önemli güvenlik avantajını da kaybetmiş olursunuz.