Embedded Files
Teknelerde Elektrik Sistemleri: Yaygın Hatalar ve Doğru Uygulamalar
Birçok tekne sahibi yanlış tavsiyelere uyar, teknelerini ev tesisatı mantığıyla kablolar veya konunun önemini tam anlamayan kişilerden hizmet alır.
Bazı temel prensipleri anlamak, hem motorunuzun daha güvenilir çalışmasını sağlar hem de teknenizin güvenliğini artırır.
Bu yazı özellikle makine dairesi ve motor bölmesindeki elektrik sistemlerine odaklanmaktadır; ancak anlatılanların çoğu teknedeki diğer elektrik sistemleri için de geçerlidir.
Doğru Kablo, Konnektör ve Isıyla Daralan Makaron (Heat Shrink)
Elektrik arızaları, gezi teknelerinde karşılaşılan en yaygın sorunlardan biridir. Birçok tekne yangını;
Hatalı elektrik işleri,
Yaşlanmış kablolar,
Kötü bağlantılar,
Korozyon
nedeniyle meydana gelmiştir.
Motor bölmesindeki elektrik tesisatı çoğu zaman karmaşık görünür. Kablolar düzensizdir, standart renk kodları kullanılmamıştır, terk edilmiş kablolar her yere dağılmıştır veya bağlantılar kırılmış ve aşınmıştır.
Bir elektrik devresi oluştururken şu kurallara dikkat edilmelidir:
Çok telli (multi-strand) kablo kullanılmalıdır.
Kalay kaplı (tinned copper) deniz tipi kablo seçilmelidir.
Tek damarlı (solid core) kablo kullanılmamalıdır.
Bunun nedeni, motor titreşimlerinin zamanla tek damarlı kablolarda kırılmaya yol açmasıdır.
Aynı nedenle bağlantılar lehimlenmek yerine sıkma (crimp) yöntemiyle yapılmalıdır.
Deniz tipi pabuçlar ve konnektörler pahalı olabilir ancak uzun ömürleri sayesinde maliyetlerini fazlasıyla karşılarlar.
Isıyla daralan makaronlu konnektörler veya bağlantıları koruyan heat-shrink uygulamaları da oldukça önemlidir.
Bu koruma yalnızca marş ve akü kabloları gibi büyük kablolar için değil, küçük kontrol kabloları için de gereklidir. Hatta küçük kablolar genellikle büyük kablolardan çok daha hızlı bozulur.
Bir yer size kuru görünse bile, su geçirmez şekilde izole edilmediği sürece aslında kuru değildir.
Korozyon
Kablo korozyonu adeta bir kanser gibidir.
Kablo izolasyonunun altına girer ve fark edilmeden ilerler.
Korozyona uğramış bir kablo elektriği gerektiği gibi iletemez. Akım taşıma kapasitesi ciddi şekilde düşer.
Örneğin:
Akü ile marş motoru arasında kullanılan 70mm2 akü kablosunun yaklaşık 200 amper taşıma kapasitesi vardır.
Eğer bu kablonun yüzde 50'si korozyona uğramışsa taşıma kapasitesi yaklaşık 100 ampere düşebilir.
Ancak akü ve marş motoru hâlâ 200 amper çekmeye çalışacaktır.
Sonuç:
Aşırı ısınma
Kablo erimesi
Yangın riski
ABYC ve USCG standartlarında marş motoru devrelerinde çoğunlukla sigorta kullanılmaz. Bu nedenle kablo erimeye başladığında sistemi koruyacak bir eleman bulunmayabilir.
Elektrikle ilgili tek bir şey hatırlayacaksanız şu olsun:
Korozyon direnç oluşturur. Direnç ısı üretir. Isı yangına neden olur.
Bu nedenle:
Elektrik bandı yerine heat-shrink kullanılmalı,
Kalaylı deniz tipi malzemeler tercih edilmeli,
Bağlantılar iyi şekilde yalıtılmalıdır.
Sağlam Bağlantılar Yapmak
Bir elektrik devresi, sahip olduğu bağlantılar kadar iyidir.
Kötü bağlantılar:
Gevşek olabilir,
Oksitlenmiş olabilir,
Yanlış konnektörlerle yapılmış olabilir.
Bu durumlar sadece aralıklı arızalara değil, ciddi hasarlara da yol açabilir.
Teknelerdeki motor devrelerinin çoğu doğru akım (DC) ile çalışır.
Yaygın sistem voltajları:
12 Volt
24 Volt
Bu değerler elektrik dünyasında oldukça düşük kabul edilir.
Düşük voltajlı sistemlerde voltaj kaybı çok önemlidir.
Bunu bir su hortumu örneğiyle açıklayabiliriz:
Voltaj = Suyu iten basınç
Akım = Suyun akışı
Direnç = Hortuma su basılması
Gevşek veya korozyonlu bağlantılar, elektrik akışına büyük direnç oluşturur ve sistemi verimsiz hale getirir.
Elektrik Motorları
Teknede aşağıdaki ekipmanlar elektrik motoru kullanabilir:
Marş motoru
Irgat (windlass)
Baş itici (bow thruster)
Kıç itici (stern thruster)
Buzdolabı kompresörü
Çeşitli pompalar
Örneğin dizel motorun marş motorunu ele alalım.
Marş motorunun motoru çevirebilmesi için yaklaşık 12 volt alması gerekir.
Akü terminallerinde ölçülen değer 13,2 volt ise, marş motoru terminallerinde de buna çok yakın bir değer görülmelidir.
Ancak bağlantılardan biri gevşemişse veya korozyona uğramışsa voltaj:
13,2 volttan
11 volta veya daha aşağıya
düşebilir.
Bu voltaj düşümü nedeniyle marş motoru çalışamaz.
Genellikle sadece marş rölesinden "klik" sesi duyulur.
Elektrik motorları voltaj değişimlerine son derece hassastır.
Birçok "marş basmıyor" çağrısında:
Yeni aküler takılmış,
Yeni marş motoru alınmış,
olmasına rağmen asıl sorunun gevşek bağlantı veya korozyonlu kablo olduğu ortaya çıkar.
Kablo Düzeni ve Organizasyonu
Elektrik tesisatının düzgün görünmesi önemlidir.
Ancak daha da önemlisi:
Kolay bakım yapılabilmesi,
Kolay teşhis konabilmesi,
Kolay onarılabilmesidir.
Kablolar:
Yaklaşık her 45 cm'de sabitlenmeli,
Motora sürtünmemeli,
Hareketli parçalardan korunmalıdır.
Eğer sürtünme ihtimali varsa, mutlaka aşınma koruması kullanılmalıdır.
Unutmayın:
Motor çalışırken teknedeki her şey titreşir ve hareket eder.
Bu nedenle yeni kablo döşerken veya eski kabloları değiştirirken bu durum mutlaka dikkate alınmalıdır.
Devreleri Etiketleyin
Devrelerin etiketlenmesi:
Arıza bulmayı kolaylaştırır,
Bakım süresini kısaltır,
Profesyonel servis maliyetlerini azaltır.
Terminal blokları ve bara sistemleri (bus bars), akü terminallerindeki bağlantı karmaşasını azaltmak için çok faydalıdır.
Deniz tipi kabloların avantajları:
Daha yüksek sıcaklığa dayanıklıdır.
Yağa dayanıklıdır.
Otomotiv kablolarına göre çok daha uzun ömürlüdür.
Özellikle motor bölmesinde kabloların:
Yakıt hatlarından,
Yağ hatlarından
uzakta tutulması gerekir.
Çünkü olası bir elektrik arızasında yangına ek yakıt sağlamak istemezsiniz.
Sonuç
Güvenli, düzgün ve işlevsel elektrik sistemleri oluşturmak teknedeki en önemli bakım konularından biridir.
İş doğru yapılırsa yıllarca dokunmanız gerekmeyebilir.
Elektrik sistemlerinin çalışma prensiplerini öğrenmek için zaman ayırın, araştırma yapın ve soru sormaktan çekinmeyin.
ABYC ve USCG gerekliliklerini bilen uzmanlardan destek almak, ileride birçok sorunun önüne geçebilir.
Bu standartlar gereksiz bürokrasi için değil, sizi, teknenizi ve mürettebatınızı korumak için vardır.
Doğru malzeme kullanmak ve işi ilk seferde doğru yapmak biraz daha fazla zaman ve maliyet gerektirebilir, ancak karşılığında çok daha güvenli ve güvenilir bir tekneye sahip olursunuz.
Page updated
Google Sites
Report abuse