Embedded Files
Baş Pervaneleri (Bow Thrusters) ve Kıç Pervaneleri (Stern Thrusters) Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey
Adından da anlaşılacağı gibi, bir baş pervane (bow thruster) veya kıç pervane (stern thruster), teknenin yana doğru hareket etmesini sağlayan bir sistemdir. Genellikle tekneyi yanaştırırken manevra kabiliyetini artırmak amacıyla kullanılır.
Baş ve/veya kıç kısma monte edilen bu sistemler sayesinde kaptan, teknenin baş tarafını veya kıçını iskeleye doğru ya da iskeleden uzağa doğru hareket ettirebilir.
Özellikle güçlü yan rüzgârlar veya akıntılar nedeniyle tekneyi kontrol etmenin zorlaştığı durumlarda çok faydalıdırlar. Ayrıca dar bir bağlama yerine girerken ya da dümen veya motor arızası nedeniyle yakın mesafe manevraları zorlaştığında da büyük avantaj sağlarlar.
Baş pervane mi, kıç pervane mi?
Baş pervaneler kıç pervanelere göre daha yaygındır çünkü teknenin baş kısmı rüzgârdan daha fazla etkilenmeye eğilimlidir.
Bunun başlıca nedenleri:
Kıç tarafın daha ağır olması
Gövde yapısı nedeniyle kıç kısmın suya daha fazla gömülü olması
Motorlar, dümenler ve tahrik sistemleri sayesinde kıç tarafta zaten daha fazla kontrol imkânı bulunması
Bununla birlikte, kıç pervaneler de giderek yaygınlaşmaktadır. Özellikle:
40 ft üzerindeki deplasman teknelerinde
60 ft üzerindeki planing (sürat) teknelerinde
Her boyuttaki tek motorlu şaft tahrikli teknelerde
tercih edilmektedir.
Tek motorlu şaft tahrikli tekneler, büyük pervanenin oluşturduğu “prop walk” etkisi nedeniyle geri manevrada yönlendirilmesi zor teknelerdir. Bu yüzden kıç pervane önemli avantaj sağlar.
Çoğu zaman baş pervaneye ek olarak takılır ve böylece teknenin başı ile kıçı birbirinden bağımsız veya eş zamanlı hareket ettirilebilir.
Nasıl çalışırlar?
Sistemlerin büyük çoğunluğu:
Bir veya iki pervaneden
Elektrikli veya hidrolik motordan
oluşur.
Baş pervaneler
Genellikle su hattının hemen altında, teknenin gövdesinden geçen bir tünelin içine monte edilir.
Kıç pervaneler
Çoğunlukla kıç aynaya (transom) dışarıdan ve orta hatta yakın bir noktaya monte edilir.
Alternatif sistemler
Bazı farklı tasarımlar da bulunmaktadır:
Su jeti (water jet) pervaneleri
Dıştan takılan "torpido" tipi pervaneler
Kullanılmadığında gövde içine çekilen retractable (katlanır/geri çekilebilir) pervaneler
Hangi tip benim teknem için uygun?
Bu, teknenizin büyüklüğüne ve tahrik sistemine bağlıdır.
40 ft'ye kadar tekneler
Elektrikli tünel tipi baş pervaneler:
En ekonomik seçenektir.
Kısa süreli kullanımlarda yeterli performans sağlar.
Elektrikli pervaneler şu seçeneklerde bulunur:
12V DC
24V DC
250V AC
Üretici tavsiyelerini inceleyin ve mümkünse önerilenden bir boy büyük seçin.
Fazla güç sorun yaratmaz; yetersiz güç ise boşa harcanmış para demektir.
Elektrikli pervanelerin dezavantajları
Temel elektrikli sistemler:
Uzun süre çalıştırıldığında aşırı ısınabilir
Termik koruma nedeniyle kendini kapatabilir
Sadece açık/kapalı mantığında çalışır, devir kontrolü yoktur
İtme kuvveti ayarlanamaz
Harici monteli pervaneler
Nehir tekneleri ve yelkenliler gibi küçük deplasmanlı teknelerde ekonomik bir çözümdür.
Bu sistemlerde:
Motor
Pervane
tek bir su geçirmez hidrodinamik pod içinde bulunur.
Montaj için yalnızca:
Gövdeye sabitlemek
Kablolama için küçük bir delik açmak
yeterlidir.
Hidrolik baş ve kıç pervaneler
Bu sistemlerde yüksek basınçlı yağ:
Ana motorlardan veya jeneratörden alınır
Hidrolik motora gönderilir
Pervaneyi döndürür
Avantajları
Daha güçlüdür
Tam güçte sürekli çalışabilir
Aşırı ısınmaz
Bu nedenle birçok kişi tarafından "altın standart" kabul edilir.
Dezavantajları
Daha pahalıdır
Yağ tankı ve soğutma sistemi için alan gerekir
Yüksek basınçlı hidrolik tesisat gerekir
Bu yüzden daha çok:
65 ft üzeri teknelerde
Stabilizatör, vinç veya kreyn gibi hidrolik ekipmanları bulunan teknelerde
kullanılır.
Su jeti pervaneler
Bu sistemlerde:
Gövde içinde güçlü bir pompa bulunur.
Su, gövdenin dört köşesindeki nozullardan dışarı verilir.
Avantajları
Çok sessizdir
Teknenin iki ucunda da iyi kontrol sağlar
Dezavantajı
Gücü sınırlı olduğundan genellikle 30 ft altındaki tekneler için uygundur.
Neden bu kadar gürültülüler?
Elektrik veya hidrolik motorlar aslında oldukça sessizdir.
Gürültünün ana nedeni:
Kavitasyon
Yüksek devirde dönen küçük çaplı pervaneler:
Düşük basınç bölgeleri oluşturur
Su buhar kabarcıklarına dönüşür
Kabarcıklar aniden çöker
Bu da gövde içinde yankılanan titreşim ve ses üretir.
Daha sessiz hale getirilebilir mi?
Evet, kısmen.
Öneriler:
Mümkün olan en büyük tünel çapını kullanın.
Yapıyı daha rijit hale getirin.
Tünele su girişini pürüzsüz yapın.
Oransal kontrol tercih edin.
Modern düşük gürültülü kompozit pervaneler kullanın.
Geri çekilebilir (retractable) pervaneler iyi mi?
Amaç:
Sürüklemeyi azaltmak
Kullanılmadığında pervaneyi gövde içine almak
Avantajları:
Daha düşük direnç
Daha temiz akış
Dezavantajları:
Montajı karmaşıktır
Gövdede büyük kesim yapılmasını gerektirir
Deniz canlıları ve kirlenme mekanizmayı sıkıştırabilir
Yarım açık kalmış bir retractable pervane manevrayı daha da zorlaştırabilir.
Kendim monte edebilir miyim?
Teorik olarak evet.
Ancak uzman değilseniz tavsiye edilmez.
Baş pervane montajı için:
Su hattının altında büyük bir delik açılması gerekir.
Tünel yerleştirilir.
Yapısal güçlendirmeler gerekebilir.
Tam su geçirmezlik sağlanmalıdır.
Yanlış montaj ciddi güvenlik riski oluşturabilir.
Elektrik bağlantıları
Baş pervaneler çok yüksek ani akım çeker.
Örnek:
Küçük bir Vetus ünitesi: yaklaşık 100 A
8 hp'lik büyük bir ünite: 600 A'nın üzerinde
Bu nedenle:
Çok kalın kablolar gerekir.
Akü mümkün olduğunca yakın yerleştirilmelidir.
Çoğu zaman ayrı bir pervane aküsü gerekir.
Dikkat edilmesi gereken diğer sorunlar
Modern motorlar elektronik kontrol üniteleriyle çalışır.
Pervane devreye girdiğinde oluşan ani voltaj düşüşü:
Motor kontrol sistemini etkileyebilir
Motorun stop etmesine neden olabilir
Bunu önlemek için bazı gelişmiş sistemlerde:
İnverter
Yumuşak başlatma (soft start)
teknolojileri kullanılır.
Korozyon ve deniz canlıları
Pervaneler sürekli su altında olduklarından:
Midye
Alg
Deniz canlıları
tarafından kaplanabilirler.
Ayrıca galvanik korozyona karşı:
Kurban anotlar (sacrificial anodes)
kullanılır ve düzenli değiştirilmeleri gerekir.
Hidrolik sistem montajında dikkat edilecekler
Uzmanların önerisi:
Her ana motora ayrı hidrolik pompa takılmasıdır.
Böylece:
Bir motor arızalanırsa
Bir pervane halata dolanırsa
diğer motor üzerinden pervane sistemi çalışmaya devam edebilir.
Nasıl kontrol edilirler?
Çoğu sistemde:
Açma/Kapatma düğmesi
İskele/Sancak kontrolü
bulunur.
Oransal sistemlerde:
Joystick veya kol ne kadar itilirse
O kadar fazla güç uygulanır.
Bazı modellerde:
Kablosuz uzaktan kumanda da bulunur.
Joystick sistemleri nasıl çalışır?
Modern sistemlerde:
Pervaneler
Dümen
Ana motorlar
tek bir yazılım tarafından kontrol edilir.
Kaptan yalnızca joystick'i istediği yöne hareket ettirir.
Bilgisayar:
Hangi motorun
Hangi dümen açısının
Hangi pervanenin
ne kadar kullanılacağını hesaplar.
Bu sistemler şaft tahrikli teknelerin yanaşmasını IPS sistemlerine yakın ölçüde kolaylaştırır.
Gelecekte bizi neler bekliyor?
Yeni nesil sistemlerde:
Skyhook / Station Hold
GPS yardımıyla:
Tekneyi bulunduğu konumda sabit tutar.
Ayrıca:
Kameralar
Yakınlık sensörleri
Otomatik yanaşma sistemleri
giderek yaygınlaşmaktadır.
Gelecekte tam otomatik yanaşma sistemlerinin standart hale gelmesi beklenmektedir.
Hangi markalar tercih edilmeli?
Avrupa pazarındaki başlıca üreticiler:
Sleipner (Side-Power)
Vetus
Quick
Lewmar
Sonuç
Baş ve kıç pervaneler, özellikle dar marinalarda ve kuvvetli yan rüzgârlarda manevra stresini ciddi ölçüde azaltan sistemlerdir. 25–40 ft arası tekneler için elektrikli baş pervaneler genellikle yeterli olurken, daha büyük teknelerde oransal veya hidrolik sistemler önemli avantajlar sunar. Doğru boyutlandırılmış ve profesyonelce monte edilmiş bir pervane sistemi, tekne kullanımını çok daha güvenli ve konforlu hale getirebilir.
Page updated
Google Sites
Report abuse