Embedded Files
Bu makalede pervane şaft yatağı (cutless bearing) değişimine geçmeden önce, adının kökeni hakkında birkaç bilgi vermekte fayda var.
Öncelikle doğru yazım cutless bearing'dir, cutlass bearing değildir.
Cutless yataklar, pervane şaftlarını desteklemek için kullanılır. Bunlar, bir fıçının ahşap lamellerine benzer şekilde, pervane şaftı muhafazası içine boylamasına yerleştirilmiş parçaların şaft için yatak görevi gördüğü sistemlerdi.
Eskiden bu yataklar, çok sert bir tropikal ağaç türü olan Lignum Vitae'dan üretilirdi. Daha sonraki yıllarda ise Tufnol kullanılmaya başlandı.
Aslında Cutless, Duramax Marine firmasına ait bir ticari markaydı. Firma tarafından üretilen kalıplanmış kauçuk yataklara verilen isim zamanla yaygınlaşarak tüm benzer yataklar için kullanılan genel bir terim haline geldi.
Bir diğer açıklamaya göre ise, ilk yataklar kesilmiş parçaların bir araya getirilmesiyle üretildiğinden, günümüzde tek parça malzemeden kalıplanarak veya işlenerek üretildikleri için "cut-less" (kesimsiz) tek parça olarak adlandırılmaya başlandı.
Beneteau ve benzeri modern teknelerde genellikle oluklu, şapka biçiminde kalıplanmış kauçuk yataklar kullanılır.
Diğer teknelerde ise:
Pirinç veya bronz burçlar
Kauçuk yatak malzemesi
Tufnol yatak malzemesi
bulunabilir.
Tüm bu yatakların ortak özelliği, iç yüzeylerinde bulunan boylamasına kanallardır. Bu kanallar, suyun yatak boyunca dolaşmasını sağlayarak sürekli yağlama görevi görür.
Bu yataklar tamamen su altında çalışır ve bol miktarda su ile yağlanırlar.
Yıllar önce çıraklık dönemimde öğrendiğim bir gerçek vardı: Yeterli miktarda olduğu sürece su mükemmel bir yağlayıcıdır.
Cutless Yatağın Görevi
Cutless yatak, teknenin düzgün çalışmasında kritik bir rol oynar.
Görevleri:
Pervane şaftını desteklemek
Sürtünmeyi azaltmak
Titreşimi azaltmak
Şaftın düzgün dönmesini sağlamak
Yatak aşağıdaki iki yerden birinde bulunur:
Gövde içindeki şaft muhafazasında (Beneteau teknelerinde olduğu gibi)
Gövde altındaki P-braket (P-bracket) içinde
Arızalı Cutless Yatak Belirtileri
Cutless yatağın ömrü çoğu zaman 10 yıl veya daha fazla olabilir.
Aşağıdaki belirtiler yatağın aşındığını gösterebilir:
Seyir sırasında aşırı titreşim
Derinden gelen uğultu
Gövde boyunca hissedilen rezonans
Şaftta boşluk oluşması
Aşınmış yataklar zamanla şaftın da zarar görmesine neden olabilir. Bu nedenle erken müdahale önemlidir.
Yeni Yatak Seçimi
Yeni yatak satın alırken ölçülerin mevcut yatakla birebir aynı olması gerekir.
Dikkat edilmesi gerekenler:
Milimetre veya inç ölçüsü
İç çap
Dış çap
Uzunluk
Özellikle eski teknelerde:
İngiliz ölçüleri (imperial)
Metrik ölçüler
İkisinin karışımı
kullanılmış olabilir.
Bu nedenle ölçümler dikkatlice yapılmalıdır.
Eski Yatağın Sökülmesi
Hem gövde tipi hem de P-braket tipi yatak değişimlerinde ilk işlem pervanenin sökülmesidir.
Pervanenin Sökülmesi
Öncelikle pervaneyi şafta bağlayan somun sökülür.
Bu somun genellikle:
Kopilya pimi
Emniyet sacı (tab washer)
ile kilitlenmiştir.
Pervanenin dönmesini önlemek için kanatlarından birine ahşap bir takoz sıkıştırılıp tekne gövdesine dayandırılabilir.
Çoğu sistem sağ dişlidir:
Sola çevir gevşer.
Daha sonra uygun bir çektirme (puller) kullanılarak pervane sökülür.
3 kanatlı pervane için 3 kollu çektirme
2 kanatlı pervane için 2 kollu çektirme
kullanılmalıdır.
Önemli İpucu
⚠️ Somunu tamamen çıkarmayın.
Konik bağlantı aniden boşaldığında pervane fırlayabilir. Somun biraz takılı kalırsa düşmesini engeller.
Ayrıca pervane içinde bulunan kamalı kama (feather key) kaybolmamalıdır.
Sabitleme Vidalarının Sökülmesi
Bazı yataklarda dönmeyi önleyen sabitleme vidaları bulunur.
Önce bunlar bulunup sökülmelidir.
Gövde İçindeki Kauçuk Yataklar
Beneteau gibi teknelerdeki kauçuk yataklar genellikle rahatça dışarı alınabilir.
Yeni yatağı takmadan önce:
Şafta
Yatağın dış yüzüne
ince bir tabaka silikon gres sürmek faydalıdır.
Ancak geçmişte şafta halat dolanması gibi durumlar yaşandıysa yatak yerinde sıkışmış olabilir.
P-Braket Tipi Yatakların Sökülmesi
En kolay yöntem şaftı tamamen çıkarmaktır.
Bunun için:
Şanzıman flanşı sökülür.
Pervane çıkarılır.
Şaft geriye doğru çekilir.
Çoğu teknede şaft dümenin yanından geçebilir.
Eğer geçemezse dümen de sökülmelidir.
Şaft Çıkarıldıktan Sonra
İlk olarak:
Çekiç
Uygun çapta bir baskı parçası (dolly)
yardımıyla yatak çıkarılmaya çalışılır.
P-brakete zarar vermemek için karşı tarafta başka bir ağır çekiç tutulması faydalıdır.
Çektirme (Puller) Yapımı
Eğer yatak çıkmıyorsa özel bir çektirme yapılabilir.
Gerekli malzemeler:
En az 10 mm dişli çubuk
Yatağın dış çapından biraz büyük bir boru
İç çaptan biraz küçük bir boru
Büyük pullar
Somunlar
Somunlar sıkıldıkça küçük boru yatağı iter ve yatak büyük borunun içine doğru çekilerek çıkar.
Bazı durumlarda oldukça yüksek kuvvet gerekebilir.
Son Çare: Testere
Yatak hâlâ çıkmıyorsa:
Isı tabancası uygulanabilir.
Son çare olarak demir testeresi kullanılır.
Testere bıçağı yatak içinden geçirilir ve yatak boyunca ince bir kesik açılır.
⚠️ P-brakete zarar vermemek için son derece dikkatli olunmalıdır.
Kesim tamamlandıktan sonra:
Keski
Çekiç
yardımıyla yatak kırılarak çıkarılır.
Şaftın Temizlenmesi
Yatak çıkarıldıktan sonra:
Şaft zımparalanır veya tel fırçalanır.
Yatak yuvası temizlenir.
Pas ve eski yatak kalıntıları giderilir.
Yeni yatağın düzgün oturacağı temiz ve pürüzsüz bir yüzey elde edilmelidir.
Şaft Sökülmeden Yatak Değişimi
Şaftı çıkarmadan değişim yapmak için iki parçalı U şeklinde itici aparatlar gerekir.
Bunlar:
Şaft çapına uygun bir borunun boylamasına ikiye kesilmesiyle yapılır.
Hortum kelepçesiyle şaft üzerine tutturulur.
Ayrıca:
İki dişli çubuk
U şeklinde plaka
Düz plaka
kullanılır.
Somunlar sıkıldığında yatak yerinden itilerek çıkarılır.
Ancak çok sıkışmış yataklarda bu yöntem yetersiz kalabilir çünkü testere ile kesme işlemi uygulanamaz.
Yeni Yatağın Takılması
Montaj öncesinde:
Şaft temizlenir.
Yatak temizlenir.
İnce bir silikon gres tabakası sürülür.
Bazı yataklarda montajı kolaylaştırmak için ön kenara küçük bir pah (eğim) açılması gerekebilir.
Daha sonra:
Yatak şafta geçirilir veya
P-braket yuvasına yerleştirilir
ve uygun şekilde yerine bastırılır.
Bazı kişiler yatağı epoksi ile sabitler. Ancak yatak yuvasında gevşeklik yoksa buna genellikle gerek yoktur.
Montaj tamamlanınca varsa sabitleme vidaları sıkılır.
Pervanenin Yeniden Takılması
Pervane takılırken önce kama olmadan şafta geçirilir ve konumu işaretlenir.
Daha sonra:
Kama yerine yerleştirilir.
Pervane tekrar takılır.
İşaretlenen noktaya kadar gittiği doğrulanır.
Bu kontrol çok önemlidir.
Pervanenin tahrik kuvveti:
✅ Kama tarafından değil
✅ Şaft ile pervane arasındaki konik yüzey tarafından aktarılır.
Eğer pervane kama üzerinde yükseliyorsa konik yüzey tam oturmaz ve güvenli bir bağlantı sağlanamaz. Bu durum titreşim, gevşeme ve hatta pervane kaybına yol açabilir.
Page updated
Google Sites
Report abuse